خواجه نصير الدين الطوسي
ديباچهء چاپ دوم 9
اخلاق محتشمى ( فارسى )
در مجلهء دانشكدهء هنرهاى قاهره نشر كرده است با نشان دادن كتابهايى كه در آنها از آن ياد شده است . بيرونى در الهند ( چاپ دكن ص 85 ) از اخلاق النفس جالينوس ياد كرده كه نميدانم همين است يا نه . در نسخهء شمارهء 11 / 6816 دانشگاه تهران بندى است بنام « مختصر من كتاب ارسطاطاليس فى الاخلاق » . دربارهء چهار گونه فضيلت . در مجموعهء 6188 ملك ( فيلم 5080 دانشگاه ) رسالهايست نزديك به آن . در كتابخانهء ملى رشت هم « مختصرة من كتاب ارسطاليس فى الاخلاق » است ( ش 65 ر ، در ص 115 فهرست آنجا ) درست مانند نسخهء دانشگاه . در پايان السعادة و الاسعاد عامرى نيشابورى ( ص 445 - 454 ) پنج بند است در اخلاق كه هرچه جستجو كردم نتوانستم بدانم از كيست . اين نكته هم گفته شود كه ثامسطيوس دبيريوليانس را « كتاب الى يوليانوس فى التدبير » است ( ابن النديم 314 ) كه بايد همان « رسالة فى السياسة » دامسطيوس ( 295 ) وزير اليانوس نقل ابن زرعة از سريانى ( چاپ شيخويسوعى در 3 - 1920 ) باشد . پند افلاطون به ارسطو كه در پايان اخلاق ناصرى به فارسى آمده است گرفتهء از جاويدان خرد و ابن فاتك است ( گفتار آربرى در مجلهء بنياد بررسيهاى خاورى و افريقايى دانشگاه لندن سال 1971 ص 475 - 490 ) . از همهء اين دفترها كه ياد كردهام مىتوان براى روشنساختن طهارة الاعراق و اخلاق ناصرى كمك گرفت . اين هم گفته شود كه خواجهء طوسى شاگرد فريد الدين داماد نيشابورى بوده و او شاگرد سيد صدر الدين سرخسى و او شاگرد افضل الدين غيلانى و او شاگرد ابو العباس لوكرى و او شاگرد بهمنيار كه او شاگرد ابن سينا بوده است . لوكرى را بيان الحق بضمان الصدق است و بخش پنجم آن « جمل و فصول منتخبة من علم الاخلاق تشتمل على اكتساب فضائل النفس الانسانية و الاجتناب عن رذائلها و فى نقل الانسان نفسه عن عاداته السيئة الى العادات الحسنة فى عقد المدينة و عقد البيت و سياسة اهلها » مىباشد آن هم در پنج باب : الصحة و المرض للنفس ، المعاشرة فى المنزل او المدينة ، السياسة و الملك و تدبير المدينة ، النطق و العقل العملى و الحكمة و التعقل و التدبير وجودة الروية و الذكاء ، طبقات المدينة الفاضلة . همهء اينها از نيمهء نخستين فصول مدنى فارابى گرفته شده است از آغاز تا بند 56 آن ( ص 141 س 6 چاپ لندن ) پس ميتوان گفت كه شايد طوسى از بيان الحق لوكرى بهره برده است نه خود فصول مدنى فارابى . ( فهرست دانشگاه 3 : 162 - فهرست الهيات 1 : 477 - مجلس . : 2073 - فهرست فيلمها : 291 ) . روش باطنى طوسى خواجهء طوسى چنان كه در ديباچهء نخستين اخلاق محتشمى نوشتهام و شادروان استاد